Άγιος Σπυρίδων: Φρουρός Άρτης και Κερκύρας (Α΄ Μέρος)
του Νικολάου Π. Ευσταθίου
Βιογραφία.
Ο εν Αγίοις Πατήρ ημών Σπυρίδων, επίσκοπος Τριμυθούντος ο Θαυματουργός, έζησε τον 4ο αιώνα στην Κύπρο. Ήταν βοσκός στο επάγγελμα, έγγαμος και πατέρας μίας κόρης, της Ειρήνης. Όταν εκοιμήθη η γυναίκα του, ο Σπυρίδων αφιέρωσε πλέον τη ζωή του ολοκληρωτικά στο Θεό. Χωρίς να το επιδιώξει απέκτησε φήμη στη μεγαλόνησο και όταν εκοιμήθη ο επίσκοπος της πόλης της Τριμυθούντος, κοντά στη Σαλαμίνα, ομόφωνα οι πιστοί εξέλεξαν τον Σπυρίδωνα ως διάδοχό του. Παρά την τιμή και το αξίωμα ο ταπεινός βοσκός δεν άλλαξε καθόλου την βιοτή του: φορούσε πάντα τα ίδια φτωχά ρούχα, τον ίδιο σκούφο από πλεγμένα φοινικόφυλλα.
Θαυμαστά γεγονότα.
Ως άλλος Μωυσής μεταμόρφωσε ένα φίδι σε χρυσάφι για να βοηθήσει έναν φτωχό. Κι όταν αντιμετωπίσθηκε η ανάγκη, επανέφερε το φίδι στην προτέρα του κατάσταση, δοξάζοντας το Θεό. Καθώς προχωρούσε, βρέθηκε μπροστά σε ένα ποτάμι που τα ορμητικά νερά του τού έκοβαν το δρόμο. Ο άγιος προσευχήθηκε και το νερό σταμάτησε για να περάσει ο Σπυρίδων χωρίς να βρέξει τα πόδια του. Μετά από παράκληση μιας γυναίκας, ο Άγιος ανέστησε το νεκρό βρέφος της που η ίδια είχε εναποθέσει στα πόδια της. Κι όταν εκείνη, από τη συγκίνηση, απέμεινε νεκρή, ο Άγιος ανέστησε και την ίδια. Όταν πέθανε η κόρη του Ειρήνη, πριν προλάβει να φανερώσει σε κάποια γυναίκα πού είχε κρύψει τον θησαυρό που της είχε εμπιστευθεί, ο Άγιος έσκυψε πάνω στον τάφο και ρώτησε την νεκρή κόρη του πού ήταν ο θησαυρός. Κι εκείνη, αφού του απάντησε, επέστρεψε στη σιωπή του θανάτου.
Στην Ά Οικουμενική Σύνοδο.
Στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο που συγκάλεσε ο Μέγας Κωνσταντίνος στη Νίκαια, το 325 μ. Χ., ο Άγιος ανέλυσε ένα κεραμίδι στα στοιχεία του, τη φωτιά, το νερό και το χώμα, δείχνοντας ότι τα τρία στοιχεία είναι ταυτόχρονα ένα ενιαίο σώμα. Έτσι απέδειξε την Τριαδικότητα του Θεού, ότι είναι δηλαδή « Ένας Θεός εν τρισί Προσώποις», καταισχύνοντας τον αιρεσιάρχη Άρειο και έναν φιλόσοφο οπαδό του, ο οποίος επέστρεψε στην Ορθοδοξία. Μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου, ο γιος του Κωνστάντιος, ήταν φίλα προσκείμενος στον Αρειανισμό. Ενώ βρισκόταν στην Αντιόχεια αρρώστησε σοβαρά, χωρίς ελπίδα να γιατρευθεί. Μετά από όραμα του αυτοκράτορα, ο Άγιος εκλήθη στο ανάκτορο μαζί με τον μαθητή του Άγιο Τριφύλλιο. Μόλις έφθασε στο προσκέφαλο του βασιλιά, τον θεράπευσε από την σωματική ασθένεια, εφιστώντας του την προσοχή για την ψυχική του υγεία, η οποία κινδύνευε από την λοιμική των αιρέσεων. Ο αυτοκράτορας τον γέμισε δώρα και χρυσό, που ο Άγιος μοίρασε στο λαό του στην Κύπρο. Ο Άγιος ζούσε με την προσδοκία της μελλούσης ζωής.
«Ἀγγέλους ἔσχες συλλειτουργούντάς σοι Ἱερώτατε»
Μία ημέρα, την ώρα που λειτουργούσε, χωρίς να υπάρχουν πιστοί, είπε το «Ειρήνη πάσι», και ο υποτακτικός του άκουσε την φωνή του χορού των Αγγέλων να απαντά «Και τω πνεύματί σου». Η προσευχή του ήταν συνεχής. Κάποτε, μάλιστα, το καντήλι στο ναό πήγαινε να σβήσει από έλλειψη ελαίου. Και τότε ο Άγιος ζήτησε από το Θεό να ευλογήσει και η καντήλα ξεχείλισε. Το λάδι που συγκεντρώθηκε φώτισε το ναό για πολλές μέρες. Ο Άγιος παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο στις 12 Δεκεμβρίου 348, σε ηλικία 78 ετών. Αυτή την ημέρα η Εκκλησία μας εορτάζει τη μνήμη του.
Το σκήνωμα του Αγίου
Μέχρι τον 7ο αιώνα το σκήνωμα του Αγίου παρέμεινε στην Κύπρο. Κατόπιν, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη στο κέντρο της Αυτοκρατορίας. Ο Ρώσος περιηγητής Αντώνιος Novgorod, ο οποίος έγραψε περί το 1200, αναφέρει ότι είδε το λείψανο στη μονή των Οδηγών. Πρόκειται περί της γυναικείας μονής «τῆς Θεοτόκου τῆς Οδηγητρίας». Αργότερα μεταφέρθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων. Τέλος, την ημέρα της μνήμης του Αγίου, στις 12 Δεκεμβρίου του έτους 1452, λίγους μήνες πριν την Άλωση, τελέσθηκε στο Πατριαρχικό Ναό της του Θεού Σοφίας πανηγυρική Θεία Λειτουργία, για την ένωση των Εκκλησιών, προεξάρχοντος του παπικού Λεγάτου, Αρχιεπισκόπου Κιέβου καρδιναλίου Ισιδώρου. Κατά την τελετή «το λείψανον του Αγίου Σπυρίδωνος, του οποίου εωρτάζετο η μνήμη, περιήγετο εν πομπή» (Α. Κύρου, Βησσαρίων ο Έλλην, τ. Β΄, Αθήναι 1947, σ. 13).
Από την Κωνσταντινούπολη στην Άρτα
Το 1453 αμέσως μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως μεταφέρθηκε μαζί με το Ιερό λείψανο της Αγίας Θεοδώρας της Αυγούστας, από τον ιερέα Γεώργιο Καλοχαιρέτη, μέσω Θράκης, Μακεδονίας και Ηπείρου καταλήγοντας στην Κέρκυρα το έτος 1456.
Ο Μητροπολίτης Άρτης και λόγιος ιεράρχης Σεραφείμ Ξενόπουλος ο Βυζάντιος στο έργο του: «Δοκίμιον Ιστορικής τινός περιλήψεως της ποτέ αρχαίας και εγκρίτου Ηπειρωτικής πόλεως Άρτης και της ωσαυτως νεωτέρας πόλεως Πρεβέζης», εκδ. Τυπογραφείον «ΚΑΛΛΟΥΣ», Εν Αθηναις, 1884. Στη σελίδα 40 του βιβλίου αυτού αναφέρεται ο Σεραφείμ στο χωριό «Πλησιοί» ή «Πλούσιοι», το οποίο υπάρχει μέχρι και σήμερα. Εκεί λοιπόν αναφέρει τα κάτωθι:
«Το χωρίον τούτο, λέγεται, ήν ποτέ λίαν καλώς οικούμενον και πλούσιον, εξ’ ου και η κλήσις αιτία δε της ερημώσεως αυτού, ως άδεται εστίν η εξής. Εν αυτώ μετηνάστευσε την ΙΕ’. εκατονταετηρίδα, μετά την άλωσιν της Κων/πόλεως, είς εκ της οικογενείας των Χαιρετών [1], ιερεύς Γεώργιος Χαιρέτης ή Καλοχαιρέτης επωνυμούμενος, φέρων μεθ’ εαυτού τα Ιερά Λείψανα του αγίου Σπυρίδωνος και της αγ. Θεοδώρας της Αυγούστας συζύγου Θεοφίλου του Αυτοκράτορος, της και τας αγίας εικόνας συν τω αγ. Μεθοδίω τω πατριάρχη αναστελωσάσης. Επειδή δε οι κάτοικοι, υπό κερδοσκοπίας και ανευλαβείας ορμώμενοι, επραγματεύοντο ίνα πωλήσωσιν εις ετεροθρήσκους ταύτα, οδηγηθείς κατ’ όναρ ο ειρημένος ιερεύς Χαιρέτης υπό των αγίων, ανεπιστρεπτί ανεχώρησε διά Σαλαχώρας (επίνειο Άρτας, Σαλαώρα, σημερινή Κορωνησία) μετ’ αυτών νύκτωρ και μετέβη εις Κέρκυραν, όπου το μεν της αγίας Ι. λείψανον παρέδωκεν εις την Κοινότητα, ήτις κατέθηκεν αυτό εις τον ιερόν ναόν της Μητροπόλεως∙… Ένεκα λοιπόν της ανευλαβείας και της μυσαράς κερδοσκοπίας των κατοίκων, μετρουμένων ήδη εν δακτύλοις και ουδέ ποτε πολλαπλασιαζομένω, κατερημώθη εκ της εποχής εκείνης κατά μικρόν το ωραιότατον τούτο χωρίον ».
Δεν γνωρίζουμε αν όντως ευσταθεί η μαρτυρία του Σεραφείμ Ξενόπουλου, πάντως είναι απορίας άξιο το ότι παρόμοια μαρτυρία υπάρχει και στο Ωρολόγιο το Μέγα της Αποστολικής Διακονίας (Εκδ. ΙΘ’, 2015) στη σελίδα 268: «Περί δε τα μέσα του Ζ’ αιώνος δια τας τότε των βαρβάρων επιδρομάς, το ιερόν λείψανον μετεκομίσθη εις Κ/πολιν, όπου διέμεινε τιμώμενον και υπ’ αυτών των βασιλέων. Προ δε της αλώσεως αυτής, γενομένης τω 1453 έτει, τη 29 Μαΐου, ιερεύς τις την κλήσιν Γεώργιος, την επωνυμίαν Καλοχαιρέτης, εφημέριος εν τω ναώ ένθα το ιερόν τούτο κατέκειτο λείψανον ομού και το της αγίας Θεοδώρας της αυτοκρατείρας, λαβών αυτά, διά τον επικείμενον κίνδυνον, και διά της Σερβίας περιελθών, κατήλθε μέχρι της Άρτης∙ κακείθεν, αυξανομένων καθ’ εκάστην των του γένους ατυχημάτων, μετέβη εις Κέρκυραν περί το 1460 έτος».
ΤΕΛΟΣ Α΄ ΜΕΡΟΥΣ