Το Κήρυγμα της Κυριακής 12.07.2026 - ΣΤ΄ Ματθαίου

Ἡ ἁμαρτία ὡς πρόξενος ἀσθένειας

π. Ἐφραὶμ Ντέτσικα
Ἐφημέριου ἐνορίας Περιβλέπτου
πόλεως Ἰωαννίνων

«Καὶ ἰδοὺ προσέφερον αὐτῷ παραλυτικὸν ἐπὶ κλίνης βεβλημένον· καὶ ἰδὼν ὁ ᾿Ιησοῦς τὴν πίστιν αὐτῶν εἶπε τῷ παραλυτικῷ· θάρσει, τέκνον· ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου» (Ματθ., 9, 2).
Ἡ σχέση μεταξὺ τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἀσθένειας ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ βαθιὰ καὶ παρεξηγημένα ζητήματα τῆς ἀνθρώπινης ὑπαρξιακῆς ἀναζήτησης. Στὸν σύγχρονο κόσμο, ἡ ἀσθένεια προσεγγίζεται σχεδὸν ἀποκλειστικὰ ὡς ἕνα βιολογικὸ φαινόμενο, ἀποτέλεσμα γενετικῶν παραγόντων, παθογόνων μικροοργανισμῶν ἤ περιβαλλοντικῶν συνθηκῶν. Ἀντίθετα, ἡ Ὀρθόδοξη Χριστιανικὴ Παράδοση καὶ ἡ Πατερικὴ σκέψη προσφέρουν μία ὁλιστικὴ θεώρηση τοῦ ἀνθρώπου.

Ἡ ἁμαρτία δὲν ὁρίζεται ἁπλὰ ὡς μία ἠθικὴ παράβαση ἑνὸς νομικοῦ κώδικα, ἀλλὰ ὡς μία ὑπαρξιακὴ ἀποτυχία, μία ἀστοχία καί, τελικά, ὡς ἡ ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸν Θεό, ποὺ εἶναι ἡ μοναδικὴ Πηγή τῆς Ζωῆς. Ὑπὸ αὐτὸ τὸ πρῖσμα, ἡ ἀσθένεια δὲν ἀποτελεῖ μία ἐξωτερικὴ τιμωρία ποὺ ἐπιβάλλεται ἀπὸ ἕναν ἐκδικητικὸ Θεό, ἀλλὰ τὴ φυσικὴ συνέπεια τῆς διάσπασης τῶν σχέσεων τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Δημιουργό του, τὸν ἑαυτό του καὶ τὴν κτίση.

Γιὰ νὰ κατανοήσουμε πὼς ἡ ἁμαρτία γίνεται πρόξενος ἀσθένειας, εἶναι ἀπαραίτητο νὰ ἀνατρέξουμε στὴν προπτωτικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως αὐτὴ περιγράφεται στὴν Ὀρθόδοξη Θεολογία τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἄνθρωπος πλάστηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ «κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν», προορισμένος γιὰ τὴν ἀφθαρσία καὶ τὴν ἀθανασία. Στὸν Παράδεισο, ἡ ἀνθρώπινη φύση βρισκόταν σὲ ἀπόλυτη ἁρμονία καὶ προσηλωμένη στὸν Θεό. Δὲν ὑπῆρχε πόνος, φθορά ἤ ἀσθένεια, διότι ἡ Θεία Χάρις διαπότιζε ὁλόκληρη τὴν ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου, προστατεύοντάς τον ἀπὸ τὴν βιολογικὴ ἀλλοίωση.
Ἡ ἐπιλογὴ τῶν πρωτοπλάστων νὰ αὐτονομηθοῦν καὶ νὰ ζήσουν χωρὶς τὸν Θεό, αὐτὸ ποὺ ὀνομάζουμε Προπατορικὸ ἁμάρτημα, διέκοψε αὐτὴ τὴν ροὴ τῆς Θείας Χάριτος. Ἡ ἁμαρτία λειτούργησε ὡς πνευματικὸ βραχυκύκλωμα. Ἀποκομμένος ἀπὸ τὴν πηγὴ τῆς ζωῆς του, ὁ ἄνθρωπος εἰσῆλθε στὴ σφαίρα τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς. Ἡ ἀνθρώπινη φύση αὐτοτραυματίστηκε οὐσιαστικά.
Ἡ ἀσθένεια, λοιπόν, ἐμφανίζεται στὸν κόσμο ὄχι ὡς αὐτόνομη ὀντότητα, ἀλλὰ ὡς τὸ προοίμιο τοῦ θανάτου, ὡς ἡ σταδιακὴ ἀποσύνθεση μίας φύσης ποὺ ἔχασε τὸ πνευματικό της στήριγμα. Κάθε ἄνθρωπος ποὺ γεννιέται μετὰ τὴν πτώση κληρονομεῖ αὐτὴ τὴ φθαρτὴ καὶ παθητὴ φύση. Συνεπώς, ἡ γενικὴ αἰτία κάθε ἀσθένειας στὸν κόσμο εἶναι ἡ ἁμαρτία, μὲ τὴν ἔννοια τῆς πτώσης τῆς ἀνθρώπινης φύσης ἀπὸ τὴν ἀρχέγονη ὀμορφιά της.

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἀπορρίπτει τὸν πλατωνικὸ δυϊσμὸ ποὺ θέλει τὸ σῶμα φυλακὴ τῆς ψυχῆς. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι μία ἀδιάσπαστη ψυχοσωματικὴ ἐνότητα. Ὅ,τι συμβαίνει στὴν ψυχὴ ἀντανακλᾶται στὸ σῶμα, καὶ τὸ ἀντίστροφο.

Ὅταν ἡ ψυχὴ νοσεῖ πνευματικά, ἡ ἀσθένεια αὐτή, ἀργὰ ἤ γρήγορα, θὰ ἐκδηλωθεῖ καὶ στὸ φυσικὸ σῶμα.
Αὐτὴ ἡ σύνδεση γίνεται ἀπόλυτα κατανοητὴ μέσα ἀπὸ τὴν ἀνάλυση τῶν παθῶν. Τὰ πάθη, ἡ φιλαυτία, ἡ πλεονεξία, ὁ θυμός, ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ γαστριμαργία, ἡ λαγνεία, εἶναι ἡ διαστροφὴ τῶν φυσικῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ὑποδουλώνεται σὲ αὐτά, καταπονεῖ τὸ σῶμά του.

Ἡ γαστριμαργία καὶ ἡ κραιπάλη ὁδηγοῦν σὲ πλῆθος παθολογικῶν προβλημάτων, ὅπως ἡ παχυσαρκία, οἱ καρδιοπάθειες καὶ οἱ γαστρεντερικὲς διαταραχές.
Ὁ θυμός, τὸ μῖσος καὶ ἡ μνησικακία προκαλοῦν ὑπερέκκριση ὁρμονῶν τοῦ στρές, καταστρέφοντας τὸ νευρικὸ καὶ τὸ κυκλοφορικὸ σύστημα.
Τὸ ἄγχος καὶ ἡ ἀγωνία, ποὺ πηγάζουν ἀπὸ τὴν ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης στὴν πρόνοια τοῦ Θεοῦ, ποὺ εἶναι ἡ οὐσία τῆς ἁμαρτίας, ἐξασθενοῦν τὸ ἀνοσοποιητικὸ σύστημα.
Ἡ σύγχρονη Ψυχοσωματικὴ Ἰατρικὴ ἔρχεται σήμερα νὰ ἐπιβεβαιώσει αὐτὸ ποὺ οἱ Νηπτικοὶ Πατέρες γνώριζαν αἰῶνες πρίν, ὅτι οἱ ἐνοχές, οἱ τύψεις, ἡ κακία καὶ τὸ πνευματικὸ κενὸ παράγουν βιολογικὲς τοξίνες. Ἡ ἁμαρτία στερεῖ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο τὴν ἐσωτερικὴ εἰρήνη, καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῆς τῆς εἰρήνης μεταφράζεται σὲ σωματικὴ ἀσθένεια.

Μέσα στὴν Ἁγία Γραφή, ἡ σχέση ἁμαρτίας καὶ ἀσθένειας ἐπιβεβαιώνεται σὲ πολλὰ σημεῖα. Στὸ Εὐαγγέλιο, ὁ Ἰησοῦς Χριστός μας ἐμφανίζεται ἐπανειλημμένα νὰ συνδέει τὶς δύο καταστάσεις. Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ θαῦμα τῆς θεραπείας τοῦ παραλύτου τῆς Καπερναούμ. Πρὶν ὁ Χριστός μας θεραπεύσει τὴν σωματικὴ παράλυση, λέει στὸν ἀσθενῆ: «ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου». Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἀναδεικνύει ὅτι ἡ ρίζα τοῦ προβλήματος βρισκόταν στὴν πνευματικὴ κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου καὶ ὅτι ἡ σωματικὴ ἴαση ἀκολουθεῖ τὴν θεραπεία τῆς ψυχῆς. Παρομοίως, στὸν παράλυτο τῆς Βηθεσδᾶ, μετὰ τὴν θεραπεία του, συνιστᾶ: «μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν σοί τι γένηται», δείχνοντας μία ἄμεση αἰτιώδη συνάφεια.
Ὡστόσο, ἡ Πατερικὴ Θεολογία θέτει μία πολὺ σοβαρὴ διευκρίνιση γιὰ νὰ ἀποφευχθεῖ ὁ κίνδυνος τοῦ φαρισαϊσμοῦ καὶ τῆς σκληρότητας. Δὲν ὁφείλεται κάθε ἀτομικὴ ἀσθένεια σὲ συγκεκριμένη, προσωπικὴ ἁμαρτία. Ὅταν οἱ μαθητὲς ρώτησαν τὸν Χριστό μας γιὰ τὸν ἐκ γενετῆς τυφλό, «τίς ἥμαρτεν, οὗτος ἢ οἱ γονεῖς αὐτοῦ;», Ἐκεῖνος ἀπάντησε κατηγορηματικά: «οὔτε οὗτος ἥμαρτεν οὔτε οἱ γονεῖς αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἵνα φανερωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτῷ».

Ἡ ἀσθένεια, ἑπομένως, μπορεῖ νὰ ἔχει καὶ ἕναν παιδαγωγικὸ ἤ μυστηριακὸ χαρακτήρα. Ὁ Θεὸς ἐπιτρέπει τὴν ἀσθένεια σὲ ἀνθρώπους Ἁγίους, ὅπως στὸν Δίκαιο Ἰώβ, στὸν Ἀπόστολο Παῦλο μὲ τὸν «σκόλοπα τῆ σαρκί», ἤ στοὺς σύγχρονους Ἁγίους ὅπως ὁ Ἅγιος Παΐσιος καὶ ὁ Ἅγιος Πορφύριος, ὄχι ὡς τιμωρία, ἀλλά, γιὰ τὴν δοκιμασία καὶ τὴν ἐνίσχυση τῆς πίστης τους, γιὰ τὴν διατήρηση τῆς ταπεινοφροσύνης τους, γιὰ νὰ γίνουν οἱ ἴδιοι παραμυθία καὶ στήριγμα γιὰ ἄλλους πάσχοντες.

Κατὰ συνέπεια, ἄν ἡ ἀμαρτία εἶναι ἡ πνευματικὴ νόσος ποὺ προξενεῖ τὴν σωματικὴ φθορά, ἡ ἀντιμετώπισή της δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι μόνο ἰατρική, ἀλλὰ
πρέπει νὰ εἶναι κυρίως πνευματική. Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, δὲν βλέπουν τὴν Ἐκκλησία ὡς ἕνα δικαστήριο τὸ ὁποῖο μοιράζει ποινές, ἀλλὰ ὡς ἕνα «ἰατρεῖο πνευματικό».

Ἡ θεραπεία τοῦ ἀνθρώπου ἐπιτυγχάνεται μέσα ἀπὸ τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἡ Μετάνοια καὶ ἡ Ἐξομολόγηση ξεριζώνουν τὶς ἐνοχὲς καὶ τὰ πάθη ποὺ δηλητηριάζουν τὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα. Τὸ Μυστήριο τοῦ Εὐχελαίου τελεῖται ρητὰ «εἰς ἴασιν ψυχῆς τε καὶ σώματος», ἀναγνωρίζοντας αὐτὴ τὴν ψυχοσωματικὴ ἐνότητα. Τέλος, τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἶμα τοῦ Χριστοῦ μας μᾶςπροσφέρονται ὡς «φάρμακο ἀθανασίας».

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δὲν ὑποτιμᾶ τὴν ἐπιστήμη τῆς Ἰατρικῆς, ἀντίθετα τὴν θεωρεῖ δῶρο τοῦ Θεοῦ, ὅμως συμπληρώνει τὸ κενό της, ὑπενθυμίζοντας ὅτι ἡ πλήρης καὶ ὁριστικὴ ὑγεία τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ ἀπουσία συμπτωμάτων, ἀλλὰ ἡ ἀποκατάσταση τῆς κοινωνίας τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν Θεὸ καὶ Δημιουργό του, ἡ ὁποία νικᾶ ἀκόμα καὶ τὸν θάνατο.