Ιερατική Σχολή Άρτας (Α' Μέρος)

Αναδρομή στο παρελθόν …..
Το έτος 1836, με την ενθρόνισή του ο τότε Μητροπολίτης Άρτης Νεόφυτος Γ΄ ιδρύει το «Αλληλοδιδακτικό Σχολείο Άρτας».

Το έτος 1845, οι Αρτινοί κοντά στα ερείπια του πυρίκαυστου ναού Αγίου Γεωργίου του Μπαχαρά ανήγειραν μεγαλύτερο κτίριο για να στεγαστεί το Αλληλοδιδακτικό Σχολείο. Την χρηματοδότησή του είχαν αναλάβει κατόπιν εντολής του τότε Μητροπολίτου Άρτης Αβέρκιου τα μοναστήρια.

Το έτος 1856, ο Μητροπολίτης Άρτης Σωφρόνιος, ίδρυσε το Παρθεναγωγείο Άρτης με έξοδα της Ιεράς Μονής Κάτω Παναγιάς.

Το έτος 1869, ιδρύθηκε επί Αρχιερατείας Σεραφείμ Α΄ Ξενοπούλου, και η «Πριοβόλειος» Αλληλοδιδακτική Σχολή.

Λειτουργούσε μέσα στο χώρο της «Ελληνικής Σχολής», όπου υπήρχε το παρεκκλήσιο του Αγίου Μηνά (άνηκε στην ενορία του Αγίου Δημητρίου), ο οποίος ναός είχε πυρποληθεί το έτος 1821 και συγχωνεύτηκε με το πρώτο Αλληλοδιδακτικό Σχολείο (Αγ. Γεωργίου Μπαχαρά). (Φωτ. 1)

Δημοσιεύουμε μια φωτογραφία της «Πριοβόλειου Αλληλοδιδακτικής Σχολής», που βρίσκεται στο Μουσείο του Μ/Φ Συλλόγου Άρτας «Ο ΣΚΟΥΦΑΣ», στην οποία είναι του έτους 1890. (Φωτ. 2).

Στο κέντρο της, βρίσκεται ο χαρισματικός Μητροπολίτης Σεραφείμ Α΄ Ξενόπουλος, περιβαλλόμενος από Καθηγητές, Ιερωμένους και Λαϊκούς. (Φωτ. 3).

Τα χαρακτηριστικά του Μητροπολίτου Σεραφείμ, σε σύγκριση με το πορτραίτο του, είναι σε προχωρημένη ηλικία και πιο άσπρη η γενειάδα του. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, στις 5 Ιανουαρίου 1894 εκοιμήθη. (Φωτ. 4).

Ίδρυση της Ιερατικής Σχολής Άρτας

Η Ιερατική Σχολή Άρτας ιδρύθηκε το 1903, επί Αρχιερατείας του μητροπολίτου Άρτης Γενναδίου Παναγιωτοπούλου, (φωτ. 5), με το Βασιλικό Διάταγμα της 9-6-1903 «Περί συστάσεως Ιερατικής Σχολής εν Άρτη και περί οργανισμού αυτής» (ΦΕΚ128Α΄/13-6-1903). (φωτ. 6)

Με το άνωθεν Βασιλικό Διάταγμα ορίζονταν ως έδρα της Σχολής η Άρτα και συγκεκριμένα το «Μέγαρον της Αρχιεπισκοπής μετά της περιοχής αυτής» (Άρθρο 1). Η Σχολή υπάγονταν στο Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και επιτηρούνταν από την Ιερά Σύνοδο και τον οικείο Ποιμενάρχη (Άρθρο 2 και 10). Η φοίτηση στη Σχολή ήταν διετής (Άρθρο 7).

Ο αριθμός των μαθητών, ορίζονταν κατ’ έτος από την εφορευτική Επιτροπή και ήταν ανάλογος των αιθουσών διδασκαλίας (Άρθρο 3).

Τα προσόντα εγγραφής των μαθητών ήταν τα εξής (Άρθρο 4):

α) να είναι Έλληνες και Ορθόδοξοι Χριστιανοί,
β) να είναι μεταξύ 28 και 35 ετών,
γ) να είναι υγιείς και αρτιμελής
δ) να έχει ενδεικτικό της β’ τάξεως Γυμνασίου όποιος πρόκειται να χειροτονηθεί στην πόλη της Άρτας ή σε κάποια άλλη πρωτεύουσα νομού. Αν ήταν για πρωτεύουσα επαρχίας να έχει απολυτήριο σχολαρχείου. Αν ήταν για πρωτεύουσα Δήμου να έχει απολυτήριο β’ τάξεως σχολαρχείου. Για οποιοδήποτε χωριό ή κώμη χρειαζόταν μόνο το απολυτήριο δημοτικού.

Οι σπουδαστές της Σχολής ήταν υποχρεωμένοι να «ομολογήσουν» (υποσχεθούν) και να υπογράψουν πρωτόκολλο, ενώπιον του Μητροπολίτου, του Νομάρχη και του Διευθυντή της Σχολής, ότι αποδέχονται ελεύθερα να ιερωθούν (Άρθρο 4).

Στη σχολή γίνονταν δεκτοί και όσοι ήταν ήδη ιερωμένοι σύμφωνα με το άρθρο 5 του Βασιλικού διατάγματος. Τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της δεν κατατάχτηκε κανένας μαθητής πιθανόν λόγω μη έγκαιρης ενημέρωσης.

Με το άρθρο 6 καθορίζεται η ενδυμασία των σπουδαστών της Ιερατικής Σχολής. Οι σπουδαστές έπρεπε να φορούν μαύρα ρούχα (σκουφάκι, ιμάτιο, επενδύτη και ποδήρη). Στο περιλαίμιο του επενδύτη (σακάκι), υπήρχαν εκατέρωθεν τα αρχικά της σχολής «Ι» και «Σ» κεντημένα με μπλε μεταξωτή κλωστή.

Η διδασκαλία των μαθημάτων διαιρούνταν σε εκκλησιαστική και κοσμική σύμφωνα με το άρθρο 8. Τα εκκλησιαστικά μαθήματα ήταν τα εξής:

1. Ιερά Κατήχηση
2. Ιερά Ιστορία
3. Εκκλησιαστική Ιστορία
4. Ερμηνεία των θείων γραφών
5. Γεωγραφία των Αγίων τόπων
6. Εκκλησιαστική Μουσική.

Τα κοσμικά μαθήματα ήταν τα εξής:

1. Αρχαία Ελληνικά από πατέρες της Εκκλησίας και Έλληνες συγγραφείς.
2. Ιστορία της Ελλάδος
3. Αριθμητική.
4. Ο διευθυντής της Σχολής θα έπρεπε να είναι Έλληνας πολίτης

Σύμφωνα με το νόμο 1432/16 Απριλίου 1918, άρθ.6, επιτρεπόταν η μετατροπή όλων των ιερατικών σχολών σε Ιεροδιδασκαλεία. Παρόλο που στη βιβλιογραφία φαίνεται πως και η Ιερατική Σχολή Άρτας μετατράπηκε το 1918 σε πεντατάξιο Ιεροδιδασκαλείο, στην πραγματικότητα αυτή μαζί με την Ιερατική Σχολή Τριπόλεως διαρρυθμίστηκαν με το Β. Δ. της 21ης-11-1919 (ΦΕΚ Α΄266/1-12-1919), αλλά όχι προς την κατεύθυνση των ιεροδιδασκαλείων. Οι σχολές διαιρούνται σε δυο τμήματα: στο πρώτο η φοίτηση είναι διετής και γίνονται δεκτοί απόφοιτοι της γ΄ τάξεως ελληνικού σχολείου (ηλικίας 22-23 ετών) και στο δεύτερο τετραετής και γίνονται δεκτοί απόφοιτοι α΄ γυμνασίου ή απόφοιτοι τουλάχιστον ελληνικού σχολείου (ηλικίας 15-20 με δυνατότητα επέκτασης έως το 35ο έτος). Η λειτουργία και το πρόγραμμα του δευτέρου τμήματος θα έμπαινε σε εφαρμογή με μελλοντικό διάταγμα. Όμως, το Β. Διάταγμα/25 Ιουλίου 1920 (Κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου-Υπουργός Δ. Δίγκας) «Περί καθορισμού του ωρολογίου και αναλυτικού προγράμματος των μαθημάτων των εν Τριπόλει και Άρτη Ιερατικών σχολών» (Δ. Αντωνίου, 1987/88) καθόριζε αναλυτικά το πρόγραμμα και τη διδακτέα ύλη μόνο του διετούς τμήματος.

Από τη μελέτη πιστοποιητικών προόδου ως μοναδική πρωτογενή πηγή άντλησης πληροφοριών, διαπιστώνουμε ότι το σχολικό έτος 1923 –24 άρχισε να λειτουργεί και γ΄ τάξη. Αυτό μας οδήγησε στην υπόθεση ότι θα έπρεπε να είχε συμβεί κάποια αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της σχολής. Πραγματικά, με το Β. Διάταγμα /23 Σεπτεμβρίου 1921 (Κυβέρνηση Δ. Γούναρη, Υπουργός Θ. Ζαΐμης) καταργήθηκε το ονομαζόμενο πρώτο (διετές) τμήμα των Ιερατικών Σχολών, όπως είχε ορισθεί με το άρθρο 13 του από 21ης Νοεμβρίου 1919 Β.Δ. Σε όλες οι Ιερατικές Σχολές που λειτουργούσαν ακόμη έμπαινε σε εφαρμογή το δεύτερο (τετραετές) τμήμα. Οι μαθητές που ήταν εγγεγραμμένοι στο δεύτερο έτος σπουδών θα περάτωναν τις σπουδές τους με βάση το ήδη ισχύον πρόγραμμα. Έτσι οι μαθητές που είχαν γραφεί το Σεπτέμβριο του 1921 δημιούργησαν την τρίτη τάξη το 1923. Η σχολή παρέμεινε Ιερατική Σχολή και δεν μετατράπηκε σε Ιεροδιδασκαλείο και έτσι δεν θεωρούμε ότι άλλαξε ο βασικός προσανατολισμός σπουδών, που αποσκοπούσε στην εκπαίδευση μελλοντικών ιερέων. Άλλωστε από το πρόγραμμα των μαθημάτων εξακολουθούν να απουσιάζουν τα παιδαγωγικά μαθήματα. Με την μετατροπή της σχολής σε τετρατάξια ελαττώθηκε ο αριθμός των διδακτικών ωρών ανά εβδομάδα.

Οι μαθητές που υποχρεώθηκαν να ακολουθήσουν το τετραετές τμήμα δημιούργησαν κατά το σχολικό έτος 1923-24 την τρίτη τάξη, οπότε δεν απολύθηκε κανένας, και την τετάρτη τάξη κατά το 1924-25. Ενδιάμεσα με το Ν. Δ. της 17-11-1924 (ΦΕΚ290Α/20-11-1924), η σχολή μετατράπηκε σε πεντατάξιο Ιεροδιδασκαλείο και έτσι συνεχίζοντας τις σπουδές για ένα ακόμη χρόνο έπαιρναν πτυχίο δημοδιδασκάλου. [Ο νόμος 3182/5 Αυγούστου 1924 «περί Διδασκαλείων της Δημοτικής Εκπαίδευσης» με το άρθρο 16§4 συμπληρώνει το Ν.Δ./27-7-1923 περί ιδρύσεως μονοτάξιων Διδασκαλείων, ορίζοντας ότι: «οι απόφοιτοι τετραταξίου Ιερατικής Σχολής ή του Ιεροδιδασκαλείου Βελλάς, εφεξής μόνο με την απόκτηση πτυχίου μονοτάξιου διδασκαλείου λαμβάνουν το δικαίωμα να διορίζονται ως δημοδιδάσκαλοι». Αυτό σημαίνει ότι όποιος ήθελε να ενταχθεί στο διδασκαλικό κλάδο έπρεπε μετά την αποφοίτησή του από την τετραετούς διάρκειας Ιερατική Σχολή να φοιτήσει έναν ακόμη χρόνο.] Όσοι γράφτηκαν το 1921 ήταν οι πρώτοι σπουδαστές που συμπλήρωσαν το 1926 το πέμπτο έτος σπουδών και έτσι πήραν απολυτήριο που τους έδινε το δικαίωμα να διοριστούν ως δημοδιδάσκαλοι στα σχολεία Δημοτικής Εκπαίδευσης. Αποτέλεσμα της μετατροπής της Ιερατικής Σχολής σε Ιεροδιδασκαλείο ήταν η μεγάλη αύξηση του αριθμού των εγγραφέντων μαθητών, αφού μπορούσαν να ακολουθήσουν το κοινωνικά περισσότερο αποδεκτό επάγγελμα του δασκάλου, που πρόσφερε επιπλέον δημοσιοϋπαλληλική θέση και οικονομική εξασφάλιση. Η επιλογή του Ιεροδιδασκαλείου ήταν οικονομικά συμφέρουσα για όσους έμεναν στο οικοτροφείο και για όσους κατάγονταν από τα χωριά του νομού Άρτας, που δεν αναγκάζονταν να φοιτήσουν σε πιο μακρινά γι αυτούς Διδασκαλεία. Απ’ το 1924 λειτούργησαν εκτός από τα ήδη αναγνωρισμένα, 7 μονοτάξια (για την Ήπειρο στα Ιωάννινα), 3 τριτάξια μικτά (Λαμία, Κοζάνη, Ηράκλειο), 3 πεντατάξια μικτά (Αθήνα, Τρίπολη, Ιωάννινα) και 7 εξατάξια στη Μακεδονία και Θράκη (Χ. Λέφας, 1942 και Σ. Μπουζάκης, 2002).